Hội chứng "mình không đủ giỏi" và cách tôi vẫn đi tiếp dù còn sợ

Có một giọng nói trong đầu tôi, và chắc cũng trong đầu bạn. Mỗi lần tôi định viết một bài, định chia sẻ một điều gì đó, nó lại cất tiếng: "Mày là ai mà dám nói? Mày có giỏi gì đâu. Người ta biết nhiều hơn mày. Lỡ người ta cười cho thì sao?"

Giọng nói đó có tên: người ta gọi là hội chứng kẻ mạo danh — cái cảm giác mình không đủ tư cách, sớm muộn ai cũng sẽ "lật tẩy" rằng mình chỉ là đồ giả. Tôi từng nghĩ chỉ mình tôi mới yếu đuối kiểu đó. Sau này mới biết: rất nhiều người giỏi giang cũng mang đúng cảm giác này. Nó không có nghĩa bạn kém. Nó chỉ có nghĩa bạn đang bước ra khỏi vùng quen thuộc.

Một cô công nhân may thì lấy tư cách gì?

Tôi hiểu cảm giác đó tới tận xương. Tôi là ai chứ? Một cô công nhân may ở quê, học vấn vừa phải, suốt mấy năm chỉ biết sáng đi làm tối về. Khi tôi bắt đầu nghĩ tới chuyện chia sẻ hành trình của mình, cái giọng nói kia gào lên dữ dội nhất: "Trên mạng đầy người giỏi, sao tới lượt mày?"

Nhưng rồi tôi nhìn lại đời mình và nhận ra một chuyện. Tôi đã làm lại từ con số 0 tới hai lần — lần cả nhà rời quê vào Sài Gòn, lần năm 2012 rời phố về quê xin làm công nhân. Một người đã sống sót qua hai lần làm lại đó không phải là người "chẳng có gì". Tôi chỉ chưa quen nhìn chính mình bằng con mắt tử tế thôi.

Hội chứng "mình không đủ giỏi" nói dối bạn về quá khứ của bạn. Nó xóa sạch mọi thứ bạn đã vượt qua, để bạn thấy mình trắng tay.

Tôi không chờ hết sợ. Tôi đi cùng nỗi sợ.

Đây là điều quan trọng nhất tôi học được, nên tôi nói cho rõ: tôi không đợi tới khi tự tin mới bắt đầu. Nếu đợi hết sợ rồi mới làm, tôi sẽ đợi cả đời, vì nỗi sợ đó chẳng bao giờ tự biến mất hẳn.

Thứ tôi làm khác đi, là tôi thay đổi mối quan hệ với nỗi sợ. Tôi từng có lần xem một video phát triển bản thân, và hiểu ra rằng cái mình gọi là "vùng an toàn" thật ra chỉ là một vòng lặp quen thuộc — đứng yên trong đó không phải là an toàn, chỉ là quen. Hiểu vậy rồi, tôi chọn bước đi cùng nỗi run trong người, thay vì chờ nó rời đi. Tôi viết về chuyện này kỹ hơn trong bài vượt qua nỗi sợ để thấy sức mạnh bên trong.

Ba điều tôi tự nhắc mỗi khi giọng nói đó vang lên

1. Mình không cần giỏi hơn tất cả. Mình chỉ cần đi trước người đọc một bước. Người mới bắt đầu không cần chuyên gia trên cao, họ cần người vừa đi qua chỗ họ đang đứng. Đó chính là chỗ của tôi, và của bạn.
2. Sự thật thà mạnh hơn sự hoàn hảo. Tôi chọn cách "vừa học vừa chia sẻ lại" — học được gì kể lại nấy, kể cả khi còn vụng. Chính vì tôi không giả vờ giỏi nên người ta mới tin.
3. Cảm giác sợ không phải là sự thật. Việc tôi thấy mình kém không có nghĩa tôi thật sự kém. Cảm xúc không phải bằng chứng.

Làm gì khi giọng nói đó lại trỗi lên?

Rất thực tế thôi: lần tới khi bạn định chia sẻ điều gì đó mà thấy chùn, hãy thử ba bước nhỏ:

• Viết ra giấy cái câu mà giọng nói đó đang nói. Nhìn nó bằng mắt, bạn sẽ thấy nó cường điệu tới mức nào.
• Hỏi lại: "Mình đang nói điều này cho một người cụ thể nào nghe?" Khi nhắm tới một người em đang cần, bạn quên mất "cả thiên hạ đang soi".
• Làm bản nhỏ nhất. Đừng viết bài hoàn hảo — viết vài dòng thật. Đăng. Rồi để ý: trời không sập.

Lời nhắn cuối, gửi bạn

Tới giờ tôi vẫn nghe thấy giọng nói đó. Nó chưa biến mất, và có lẽ sẽ không bao giờ biến mất hẳn. Khác biệt là bây giờ tôi không còn để nó cầm lái nữa. Tôi để nó ngồi ghế sau, càu nhàu tùy thích, còn tôi vẫn lái xe đi tiếp.

Bạn không cần thắng nỗi sợ mới được bắt đầu. Bạn chỉ cần bắt đầu trong khi vẫn còn sợ. Đó đã là can đảm rồi.

Nếu hôm nay giọng nói đó đang bảo bạn "thôi đừng, mày chưa đủ giỏi" — thì có lẽ đó đúng là dấu hiệu bạn đang đứng ngay trước một bước trưởng thành. Bước đi nhé. Tôi đi cùng bạn.